Scenariusz zajęć „OBSERWUJEMY ROZPUSZCZANIE SUBSTANCJI”

Przyroda, II etap edukacyjny



Temat: Obserwujemy rozpuszczanie substancji.



Treści kształcenia


Podstawa programowa: Punkt (14.3) [uczeń] bada doświadczalnie czynniki wpływające na rozpuszczalność substancji: temperatura, mieszanie.


Cele zoperacjonalizowane


UCZEŃ

definiuje pojęcia: roztwór, rozpuszczalnik, substancja rozpuszczona, rozpuszczanie, krystalizacja;

ocenia roztwór jako przykład mieszaniny jednorodnej;

podaje przykłady roztworów wodnych;

wymienia czynniki wpływające na szybkość rozpuszczania;

zna sposoby rozdzielania składników roztworów;

tłumaczy krystalizację jako proces odwrotny do rozpuszczania.


Nabywane umiejętności


UCZEŃ


rozumie zjawisko ruchu cząsteczek;

wyjaśnia znaczenie procesów rozpuszczania i krystalizacji;

potrafi uzyskać roztwór wodny substancji i doświadczalnie zbadać czynniki wpływające na rozpuszczalność;

wie, że woda jest bardzo dobrym rozpuszczalnikiem;

zna przykłady i znaczenie roztworów wodnych z życia codziennego;

potrafi stworzyć warunki do przebiegu procesu krystalizacji.


Kompetencje kluczowe



Etapy lekcji


  1. Wstęp:

Przypomnienie wiadomości na temat stanów skupienia substancji (stały, ciekły, gazowy).

 

  1. Przebieg zajęć:

Pogadanka o tym, że wszystko, co nas otacza zbudowane jest z niewidocznych drobin, które są w ciągłym ruchu. Podanie przykładów, które tego dowodzą: dym zawieszony w powietrzu, słodzenie i zaparzanie herbaty, inne. Prezentacja filmu „Ruch cząsteczek”.


Nauczyciel wyjaśnia, że otaczające nas substancje mieszają się ze sobą i tworzą mieszaniny. Mieszanina, w której substancja rozpuszczona jest w wodzie lub innym rozpuszczalniku nazywa się roztworem. Zapisuje na tablicy wzór:


Substancja rozpuszczona + rozpuszczalnik = roztwór


Uczniowie podają przykłady roztworów wodnych z ich życia codziennego. Sugerowane odpowiedzi: słodzona woda, woda z sokiem, herbata, solona woda, inne.


W oparciu o prezentację multimedialną „Rozpuszczanie i krystalizacja soli” nauczyciel przedstawia proces rozpuszczania i czynniki wpływające na jego szybkość (temperatura, stopień rozdrobnienia, mieszanie mechaniczne) oraz metodę rozdzielania roztworu – zjawisko krystalizacji.


W oparciu o zdobyte informacje, uczniowie dzielą się na kilkuosobowe grupy i przeprowadzają ćwiczenie praktyczne:



Doświadczenie:


1. Opis teoretyczny omawianego zjawiska: Szybkość rozpuszczania się substancji stałej w rozpuszczalniku zależy od różnych czynników. Rozdrobnienie substancji ułatwia mieszanie z rozpuszczalnikiem, a wzrost temperatury oraz mieszanie mechaniczne zwiększają ruch cząsteczek, przyspieszając proces rozpuszczania.

2. Ustalenie celu i obiektu prowadzonych badań: Celem obserwacji jest zapoznanie się z czynnikami wpływającymi na przebieg procesu rozpuszczania (temperatura, stopień rozdrobnienia, mieszanie mechaniczne).

3. Sposób przygotowania ćwiczenia (czas, miejsce itd.): Ćwiczenia praktyczne prowadzone są podczas zajęć lekcyjnych w klasie. Potrzebne sprzęty – kubeczki plastikowe, łyżeczki, cukier, cukier puder, ciepła i zimna woda.

4. Sposób przeprowadzenia ćwiczenia: Uczniowie pracują w zespołach kilkuosobowych. Do trzech plastikowych kubeczków wlewają zimną wodę. Do czwartego nalewają identyczną ilość wody ciepłej. Wsypują kolejno:

Woda zimna:

kubeczek 1: łyżeczkę cukru

kubeczek 2: łyżeczkę cukru – zawartość mieszają łyżeczką

kubeczek 3: łyżeczkę cukru pudru

Woda ciepła:

Kubeczek 4: łyżeczkę cukru

Obserwują, w którym z kubeczków proces rozpuszczania przebiegł szybciej. Oceniają, czy czynniki zewnętrzne (mieszanie – kubeczek 2, rozdrobnienie – kubeczek 3, temperatura – kubeczek 4) przyspieszają proces rozpuszczania. Notują wnioski.


5.Inne informacje, np. analiza obserwacji, sposób wyciągania wniosków, karta pracy, drzewka decyzyjne, formularze itd.: Na podstawie notatek uczniowie wyciągają wnioski: wzrost temperatury, większy stopień rozdrobnienia oraz mieszanie mechaniczne powodują przyspieszenie procesu rozpuszczania. Wypełniają tabelkę:


Rozpuszczalnik

Substancja rozpuszczona

Oceniany czynnik

Szybkość rozpuszczania

Woda zimna

Cukier kryształ

Brak

wolno

Woda zimna

Cukier kryształ

Mieszanie

szybko

Woda zimna

Cukier puder

Rozdrobnienie

szybko

Woda ciepła

Cukier kryształ

Temperatura

szybko



  1. Podsumowanie:

Uczniowie oceniają wzajemnie odwracalne procesy rozpuszczania i krystalizacji jako metody powstawania i rozdzielania mieszanin jednorodnych, będących roztworami.


Zadanie domowe


Załóż własną hodowlę kryształów. Przygotuj w słoiku roztwór wodny soli kuchennej. Nad słoikiem zawieś i zanurz w roztworze nitkę lub kawałek kosmatej włóczki. Słoik odstaw w spokojne miejsce. Obserwuj stopniowe rozdzielanie substancji i tworzenie się kryształów. Zauważ, że w procesie tym odzyskuje się tylko substancję rozpuszczoną, bo rozpuszczalnik odparowuje.


Środki dydaktyczne

Metody nauczania





Formy pracy







Zadanie dla chętnych



Wyjaśnij, jakie jest znaczenie roztworów wodnych w przyrodzie.



Materiał edukacyjny wytworzony w ramach projektu „Scholaris - portal wiedzy dla nauczycieli” współfinansowanego przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.